Merkwaardige macro mineralen
een informatieve rubriek met handstukken uit de collectie van Raymond Dedeyne,
door hemzelf becommentarieerd en door Theo Muller van foto’s voorzien

SPHEROCOBALTIET
Kolwezi, Lualaba, DRC



Spherocobaltiet is een mineraal waarvan veel verzamelaars dénken het in hun verzameling te hebben, totdat je het bewuste specimen aan een kritisch onderzoek onderwerpt en het gewoon (nou ja) kobalthoudende calciet of –dolomiet blijkt te zijn. Chemisch gezien is het kobaltcarbonaat, met als formule CoCO3. Kobaltzouten zijn in de regel opvallend diep magenta gekleurd en spherocobaltiet (het archaïsche sphaerocobaltiet wordt als naam niet door de IMA erkend) maakt daarop geen uitzondering. Kristallografisch is het verwant aan calciet en aan dolomiet. Die kunnen allebei kobalt in hun kristalstructuur inbouwen en aldus ontstaan geven aan roze tot magenta gekleurde kobalthoudende calciet, respectievelijk –dolomiet ; en dat is pas het begin van veel verzamelaarsellende… Wat veel handelaars - hetzij uit onwetendheid, hetzij uit puur winstbejag - als spherocobaltiet aanbieden is niets meer dan calciet/dolomiet variëteit cobaltocalciet/cobaltodolomiet (en daarmee heb je tegelijk de correcte benaming van de twee betrokken variëteiten: kortweg cobaltocalciet / dolomiet mag niet).

Maar er is licht aan het einde van de tunnel – en laat dat voor één keer niet het koplicht zijn van de trein uit de zoveelste versie van de wet van Murphy die jouw kant uit komt!

  1. Kobalt kan slechts in beperkte mate worden ingebouwd in de calciet- of dolomietkristalstructuur: hierbij gelden als maxima 2 mol% (bij calciet), respectievelijk 20 mol% (bij dolomiet)(ref 1). In het geval van calciet beperkt dat de kleur van lichtroze tot roze – bij dolomiet kan dat ook diep magenta worden, net zoals in spherocobaltiet

  2. Spherocobaltiet lost zeer traag op onder gasontwikkeling in warm verdund zoutzuur – een gedrag dat ook door kobalthoudende dolomiet wordt gedeeld. Kobalthoudende calciet doet dat echter al bij lage temperatuur, onder hevig bruisen

  3. Spherocobaltiet kristalliseert frequent uit als dunne, kleine lensvormige kristallen, die zich samenvoegen tot quasi sferische aggregaatjes - en zo weet je meteen waar de naam van dit mineraal vandaan komt. Goedgevormde geïsoleerde spherocobaltiet-kristalletjes bestaan ook wel, maar ze zijn zeer zeldzaam en in de regel zeer klein

En daarmee heb je meteen de drie essentiële voorwaarden voor je zoektocht naar the real McCoy: als je uitkijkt naar specimens die én diep magenta gekleurd zijn én slechts traag oplossen onder gasontwikkeling in warm verdund zoutzuur én de typische quasi-sferische kristalhabitus vertonen dan kan je nog moeilijk verkeerd gaan. En luister vooral niet naar die handelaars die beweren spherocobaltiet enkel op kleur te kunnen herkennen – hoe mooi en uitgesproken roze hun specimens ook mogen zijn. Je gaat voor diep magenta - niets minder, en je houdt tegelijk ook nog de andere twee voorwaarden in het oog.

Echte spherocobaltiet wordt – zeldzaam en zeer gezocht als het is - duur betaald. Het exemplaar op de foto meet 100 op 45 op 20 mm en is afkomstig uit Kolwezi, in het vroegere Katanga van de Democratische (what’s in a name?) Republiek Congo. Zowel kleur als kristalhabitus als reactie met verdund zuur wijzen hier eenduidig naar “the real thing”. De sfeervormige aggregaatjes meten tot 4 mm diameter en de groene begeleider is malachiet. Ik heb het van Gilles Emringer van Multiaxes op de beurs van Sainte Marie 2017, waar ik het vond als enige spherocobaltiet in een uitgebreid lot calciet var. cobaltocalciet dat correct als dusdanig gelabeld was. De naam op het label van deze vreemde eend in de bijt was helaas óók correct en de prijs was dientengevolge (en helaas) navenant.

Ref 1: The Canadian Mineralogist, Vol 52 (2014), pp 653-670

alfabetische index