| Recensie...
Dana's New Mineralogy
Richard V. Gaines,
H. Catherine W. Skinner, Eugene E. Foord, Brian Mason,
Abraham Rosenzweig, with sections by Vandall T. King
and with illustrations by Eric Dowty
John Wiley & Sons, Inc. New York, 1997.
8vo (23.5 x 15.5 cm). harde kaft. pp. xlv, 1819, met
illustraties in de tekst.
ISBN 0-471-19310-0. prijsindicatie € 335.-
De mineralogische wereld heeft lang moeten wachten op
deze nieuwe uitgave van een boek dat bekend stond als
de “Dana System of Mineralogy”. De vorige
uitgave (7de druk) in drie delen dateerde uit respectievelijk
1944 (deel I, met een laatste herdruk in 1966), 1951
(deel II) en 1962 (deel III). Deze drie delen omvatten
alle toen bekende mineralen met uitzondering van de
groep der silicaten (een groep mineralen die zo uitgebreid
en complex is dat er geen liefhebbers werden gevonden
om dat gedeelte te behandelen).
In deze 8ste druk is de mineralensystematiek compleet
behandeld (inclusief de silicaten). Het spreekt dan
ook voor zich dat de verwachtingen hoog gespannen waren.
De spanning nam nog toe door het verplaatsen van de
verschijningsdatum van mei tot november 1997, door het
verschil in het aantal geplande bladzijden van 900 tot
ongeveer 1900 en door het prijsverschil dat die toename
in omvang van het werk (van bijna 175 tot 335 EURO)
met zich meebracht.
Deze uitgave met zijn zes co-auteurs heeft tot doel
de beschrijving, catalogering en classificering te brengen
van alle bekende en internationaal herkende mineralen
die in de literatuur beschreven zijn tot eind december
1995. Dat waren toen zo’n 3700 soorten.
Het boek bestaat uit een inleidend gedeelte van 45 bladzijden,
het beschrijvend gedeelte van 1720 bladzijden, gevolgd
door een index-gedeelte van ongeveer 100 bladzijden.
Het inleidend gedeelte omvat de inhoudsopgave, een
voorwoord, een historische schets en een lijst van geraadpleegde
personen (waaronder MKA-lid Joseph Lhoest en diverse
andere bekende amateur-mineralenverzamelaars). Het wordt
afgesloten door paragrafen over de criteria voor opname
van een mineraalspecies in dit boek, de definitie van
het begrip ‘mineraal’ en een uiteenzetting
over de systematische beschrijving van de mineralen
in dit werk.
De systematische beschrijving en classificering van
de mineralen vormt de hoofdmoot van dit lijvige boekwerk.
De mineralen worden gerangschikt in 78 klassen en elke
mineraalspecies wordt in de beschrijving voorafgegaan
door een vierdelige numerieke code. De code begint met
het volgnummer van de klasse (van 1 tot 78), gevolgd
door nog drie nummers ter verdere onderverdeling in
types, groepen en tenslotte species.
De basis van het classificatiesysteem vormt de chemische
samenstelling en voor de silicaten komt vooral de kristalstruktuur
in aanmerking. Het classificatiesysteem voor de niet-silicaten
(klasse 1 tot en met 50) is gebaseerd op het werk van
James Ferraiolo (1982). Voor de silicaten (klasse 51
tot en met 78) werd een systeem ontwikkeld door twee
van de auteurs, A. Rosenzweig en E. Foord, dat gebaseerd
is op chemische samenstelling en op de kristalstruktuur
en beschouwd kan worden als een geactualiseerde versie
van het systeem dat door H. Strunz (1970) werd ontwikkeld.
Het is jammer dat de hoofdindeling in 9 klassen (elementen,
sulfiden, etc.) zoals Strunz dat deed, hier niet wordt
toegepast. Het ware veel overzichtelijker geweest om
de codenummers van de 78 klassen door nog een nummer
(van 1 tot 9) te laten voorafgaan (of er een samengesteld
nummer van te maken); wanneer men nu bijvoorbeeld spreekt
van klasse 28, dan is het niet meteen duidelijk dat
het over sulfaten gaat. Overigens ware het erg handig
geweest om bijvoorbeeld bovenaan de bladzijden te vermelden
met welke klasse, type, groep men te maken heeft (nu
staan er uitsluitend de mineraalnamen vermeld waarmee
de bladzijde begint of eindigt en dat is zonder meer
overbodig). Verder is het jammer dat de auteurs niet
de moeite hebben genomen om aan het begin van de verschillende
hoofdstukken (78 in totaal) de criteria voor de classificatie
binnen dat hoofdstuk overzichtelijk te bespreken.
Zoals reeds vermeld, wordt de naam van iedere species
in het systematisch gedeelte voorafgegaan door zijn
numerieke classificatiecode en gevolgd door zijn chemische
formule (volgens Fleischer en Mandarino, Glossary of
Mineral Species). De beschrijving van het mineraal zelf
omvat volgende punten:
- herkomst van de naam met datum van de eerste beschrijving
- de eventuele relatie tussen de beschreven species
en andere species met betrekking tot o.a. structurele
overeenkomsten, polymorfie, polytypie, synoniemen
en variëteiten
- kristallografische gegevens met opsomming van het
kristalstelsel, ruimtegroep, celparameters, Z (celinhoud),
D (berekend soortelijk gewicht), literatuurreferentie
met betrekking tot structuurbepaling, ICCD-nummer
en de 8 meest intense lijnen (x-stralen poederdiffractie)
- fysische kenmerken zoals morfologie, eventuele
tweelingvorming, kleur, streekkleur, glans, splijting,
breuk, taaiheid, hardheid (Mohs schaal en soms ook
Vickers hardheid), dichtheid, fluorescentie, optische
kenmerken (zoals optisch karakter, optisch teken,
brekingsindices, eventueel 2V en indicatrix oriëntatie)
- chemische samenstelling en eventuele fasenrelaties
met andere species
- voorkomen en vindplaatsinformatie
- referenties naar literatuur en beschrijvingen
Naast de beschrijving worden een aantal species vergezeld
van een schematische afbeelding van de kristalstructuur
en een enkele van kristaltekeningen.
Een aantal groepen worden voorafgegaan door een begeleidende
tekst met informatie over chemie en kristallografie
van de betreffende groep.
Wat de beschrijving van de mineralen betreft moet men
er wel rekening mee houden dat het werk zich in de eerste
plaats richt tot degenen die zich professioneel met
mineralen bezighouden. In de beschrijving van de mineralen
vinden we dan ook heel wat gegevens die voor de meeste
amateur-mineralenverzamelaars van weinig nut zijn. Speciaal
ten behoeve van de mineralenverzamelaar heeft men wel
getracht om de vindplaatsenlijst van een aantal species
extra compleet te maken. Vooral voor de meer zeldzame
soorten heeft men er voor gezorgd om alle bekende vindplaatsen
te vermelden.
Het boek eindigt met een appendix die alle in 1996
beschreven nieuwe mineralen omvat (inclusief chemische
formule en referentie). Dan volgt een index in numerieke
volgorde (codenummer en mineraalnaam), een index van
de mineraalnamen in alfabetische volgorde (mineraalnaam,
codenummer, bladzijde) en een algemene index.
Met deze “Dana’s New Mineralogy”
beschikken we eindelijk weer over een boek waarin alle
bekende species (inclusief de silicaten) in één
volume samengevat zijn. Dat samenbrengen van zoveel
informatie in één enkel boek is op zich
al heel bijzonder. De uitgever heeft er dan ook alles
aan moeten doen (zeg maar: concessies doen) om dit te
realiseren.
Zo wordt gebruik gemaakt van heel fijn papier om de
meer dan 1800 bladzijden binnen een toch nog handzaam
boek te kunnen verenigen. Alhoewel het papier van goede
kwaliteit is, dient het boek toch met de nodige omzichtigheid
doorgebladerd te worden om de bladen niet te kreuken
of te scheuren.
Een andere maatregel die men heeft genomen om de aanwezige
informatie te condenseren, is het weglaten van paragraaf-
of rubriekscheidingen in het beschrijvend gedeelte.
Alle informatie over een mineraalspecies is in aaneensluitende
tekst afgedrukt en bijgevolg erg onpraktisch bij het
opzoeken van deze gegevens. Dit staat in schril contrast
met de vorige druk van de “Dana System of Mineralogy”
waar bij de bespreking van de mineralen elk rubriekje
een alinea kreeg met een koptekst in het vet afgedrukt.
De zevende druk werd op die manier een handboek dat
erg prettig was om geraadpleegd te worden. Van de huidige
uitgave kan dat niet gezegd worden.
Er zijn nog wel meer schaduwkanten aan dit werk. Bij
nader gebruik moet men al gauw vaststellen dat het boek
niet foutenvrij is. Erger nog, het bevat vrij veel fouten
en onnauwkeurigheden. Het merendeel van de fouten zijn
ontstaan uit slordigheid (bv. foutieve spellingen van
mineralennamen of vindplaatsen) en hadden dus vermeden
kunnen worden. Alles wijst erop dat er helemaal niet
werd nagelezen. Het is vrij duidelijk dat de auteurs
vanaf een bepaald moment onder tijdsdruk hebben moeten
werken om het boek te voltooien. Het is erg zonde dat
een boek met een zo rijke traditie, zo slordig werd
klaargestoomd.
Fouten of niet, de “Dana’s New Mineralogy”
blijft en boek met een schat aan informatie en zeker
de systematische verzamelaar zal zijn exemplaar niet
willen missen. Voor de niet-systematieker zijn er heel
wat interessantere en meer leerzame (en minder dure)
werken te koop.
Paul Tambuyser
|
